سال 1385 سالی پربرکت وتوام با موفقیت برایتان باشد.

سال نو مبارک

در ورای عطر دل انگیز نسیم بهاری سال نو را به شما تبریک میگویم.

طرح فاوا چیست ؟ قسمت دوم

فناوري اطلاعات در مدرسه و كلاس درس
نظري هم به آمار مدرسه و درس بيندازيم . جدول 3 تعداد كلاس و مدرسه داير و كالبدي را در سال تحصيلي 80-1381 نشان مي‌دهد.

اين جدول نشان مي‌دهد كه در سال 1381 ، جمعاً 133 هزار مدرسه داير و 84 هزار مدرسه كالبدي در شهرها و روستاهاي ايران در خدمت دانش‌آموزان بوده اند ، و اين مدارس جمعا 000/126/1 كلاس داشته اند .
برنامه هاي فناوري اطلاعات در زمينه هاي زير در خدمت مدرسه و كلاس قرار مي‌گيرد:



الف – مدرسه :
●انجام امور اداري و آموزشي در ارتباط با منطقه آموزش و پرورش و ساير مدارس داخل و خارج كشور ؛
● ارايه خدمات به معلمان و دانش‌آموزان و تبادل اطلاعات بين آنها ؛
●مديريت مدرسه مبتني بر اطلاعات و اجراي طرح "مدرسه هوشمند" ( smart school)
ب-كلاس درس:
● ارايه خدمات آموزشي و برنامه درسي با استفاده از فناوري اطلاعات ، و نيز اجراي بخشي از طرح "مدرسه هوشمند"

فناوري اطلاعات و والدين دانش آموزان
در سال 1390 با احتساب 5/1 فرزند مدرسه رو براي هر خانواده ، آموزش و پرورش با داشتن 15 ميليون دانش‌آموز، با حدود 10 ميليون خانوار در ارتباط خواهد بود . خدماتي كه والدين دانش‌آموزان از طريق فناوري اطلاعات دريافت مي‌كنند، عبارتند از :
● تبادل اطلاعات و نظريات درباره وضعيت تحصيلي فرزندانشان ؛
● كسب اطلاع درباره مقررات آموزشي و برنامه هاي درسي ، انجام امور اداري و آموزشي كه بر عهده والدين گذاشته شده است ؛
● بهره گيري از فناوري اطلاعات براي خود آموزي ، كسب اطلاعات و ...

فناوري اطلاعات و داوطلبان آموزشهاي عمومي‌بزرگسالان و آموزش مستمر

در سال 1380 تعداد458 هزار نفر بزرگسال ( شامل 66 هزار نفر در دوره عمومي‌و 392 هزار نفر در دوره متوسطه و پيش دانشگاهي ) در مدارس آموزش و پرورش مشغول تحصيل بوده اند. افزون بر اين در همين سال حدود 4/1 ميليون نفر بزرگسال در دوره هاي مختلف نهضت سواد آموزي شركت كرده اند . پيشبيني مي‌شود كه در سال 1390 تعداد بزرگسالاني كه خواهان آموزشهاي دوره راهنمايي و متوسطه هستند به 4/1 ميليون نفر افزايش يابد ، و تعداد سوادآموزان تكميلي نهضت سواد آموزي به 400 هزار نفر كاهش يابد.
برنامه هاي فناوري اطلاعات درزمينه‌هاي زير در خدمت بزرگسالان و خواستاران آموزش مستمر قرار مي‌گيرد:
● كمك به اراية خدمات " آموزش از راه دور " ؛
● راه اندازي "مدرسه مجازي"
● بهره‌گيري از فناوري اطلاعات براي خود آموزي، كسب اطلاعات و ...؛

اجرا: آنچه انجام شده ؛ و آنچه انجام خواهد شد .
"برنامه راهبردي توسعه و به كارگيري فناوري اطلاعات در آموزش و پرورش(فاوا) پنج بخش زير را در بر مي‌گيرد:
1. آموزش
2. محتوا
3. شبكه و سخت افزار
4. سازمان الكترونيك
5. تحقيق و توسعه
در بخشهاي بعدي اين گزارش ، به تعريف و توضيح اين پنج بخش مي‌پردازيم ، و نيز به آنچه تا حال به مرحله اجرا درآمده و در آينده ( تا پايان برنامه چهارم توسعه ) اجرا خواهد شد ، اشاراتي خواهيم داشت.

آموزش
برنامه آموزش سه مقوله را در بر مي‌گيرد:
1. آموزش سواد عمومي فناوري اطلاعات به معلمان ، مديران و كارشناسان ؛
2. آموزش سوادو مهارتهاي تخصصي به معلمان ، مديران و كارشناسان ؛
3. دوره هاي آموزشي يادگيري الكترونيكي (e-learning) ( براي دانش آموزان).
آموزش قلب برنامه هاي توسعه فناوري اطلاعات در نظامهاي آموزشي را تشكيل مي‌دهد ، و در دو سطح انجام مي‌گيرد:
الف – سواد عمومي فناوري اطلاعات
همه شهروندان عصر اطلاعات به اين سطح سواد نياز دارند، و به آن همانند سه سواد پايه ديگر (خواندن،نوشتن، حساب) توجه خاص مي‌شود. بانك جهاني اين سواد عمومي اطلاعات را "سوادِ استدلال اطلاعاتي"(Information reasoning) مي‌خواند، و يونسكوآن را "سواد اطلاعاتي - ارتباطي" (Information & communication literacy)مي‌نامد. رايج ترين استاندارد مورد استفاده دراين سطح سواداخذ"گواهينامه بين المللي كاربري رايانه" (International Computer Driving License = ICDL) است كه شامل هفت مهارت اصلي در كاربري رايانه است ( مفاهيم پايه اي فناوري اطلاعات – سيستم عامل و مديريت فايل ها – صفحه گسترده‌ها – بانكهاي اطلاعاتي – اينترنت- پست الكترونيكي- واژه پردازي(.
آموزش اين دوره براي همه معلمان ، كارشناسان و دانش‌آموزان به صورت مرحله اي‌آغاز شده ، و در مرحله اول آن در سال 1381-82 حدود 30 درصد دبيران دوره متوسطه (جمعاً 64 هزار نفر )، 50 درصد هنرآموزان هنرستانها ، همه مدرسان تربيت معلم ، و نيمي از كارشناسان ستادي تحت پوشش قرار گرفتند. از آغاز سال تحصيلي 1382-83 اين آموزش عمومي در همه رشته هاي متوسطه اجرا خواهد شد. دوره اين آموزش براي معلمان، مديران و كارشناسان ستادي 130 ساعت است.
در سال 1382 ، 30 درصد ديگر از كاركنان دبيرستانها ( شامل 70 هزار نفر ) وارد اين دوره آموزشي مي‌شوند و به آموختن هفت مهارت اصلي فناوري اطلاعات مي‌پردازند. 10 هزار نفر از معلمان علاقه‌مند دوره راهنمايي نيز اين دوره را خواهند گذرانيد.

ب-سواد تخصصي فناوري اطلاعات
يك دوره تكميلي است كه با گرايشها و مخاطبان مختلف و به صورت يك رشته "پودمان" هاي (module) تخصصي تعريف شده است، و افراد با توجه به حيطه كاري و تخصصي خود ، واحدهاي آموزشي مناسب را برمي‌گزينند . هدف اين دوره استفاده عملي از توانمنديهاي فناوري اطلاعات و ارتباطات است. چهار گروه مخاطبان اصلي اين دوره هستند :
1-معلمان : اين دوره شامل 120 ساعت آموزش است و هدف اين است كه خروجيهاي دوره مقدماتي را براي بهبود كيفيت فرايند ياددهي – يادگيري آموزش دهد . در اين دوره ، معلم به "توليد دانش"(Knowledge creation) وبه كارگيري رويكردهاي جديد آموزشي،ازجمله"يادگيري مكاشفه‌اي"(discovery learning)، ويادگيري " پروژه – محور" (project-based learning) مي‌پردازد ، با محيط شبكه اي آشنا مي‌شود ، و با استفاده از توانمنديهاي "دنياي شبكه‌اي" (Networking World) انحصار چهار ديواري مدرسه را مي‌شكند و با همتايان خود در نقاط مختلف دنيا ، در ارتباط با طرح درس خود و سوالهاي خويش به گفت و گو مي‌نشيند . ديگر زمان براي او و دانش‌آموزان محدوديتي ايجاد نمي‌كند، و ارتباط بين دانش‌آموزان و معلم – كه خود دانش‌آموزاست – موجبات " يادگيري تعاملي " (interactive learning) بيشتر را فراهم مي‌آورد. معلم اين توان را مي‌يابد كه "هوشهاي چند گانه " دانش‌آموزان را مورد توجه قرار دهد ، و با به كارگيري رسانه هاي مختلف ، "سبكهاي يادگيري" (learning styles) متفاوت دانش‌آموزان را درمد نظر بگيرد، و با مراعات تنوع يادگيري زمينه رشد و شكوفايي استعدادهاي فردي مختلف دانش‌آموزان را فراهم آورد. از آغاز سال تحصيلي جاري، درس فناوري اطلاعات در تمامي رشته هاي دوره دبيرستان آموزش داده مي‌شود.
2- كارشناسان: از آنجا كه بيشتر كارشناسان حوزه ستادي ، كارهاي تخصصي گوناگوني نظير برنامه ريزي درسي و آموزشي ، راهبري گروههاي آموزشي ، اجراي دوره هاي "آموزش ضمن خدمت " و ... را بر عهده دارند، لازم است كه پس از طي دوره سواد عمومي فناوري اطلاعات ، دوره هاي تخصصي مربوط به حيطه كاري خود را نيز بگذرانند. براي تحقق اين منظور ، با استفاده از امكانات دانشگاههاي معتبر جهان ، در سال 1382 ، جمعاً 50 كارشناس ستادي ، در دوره هاي تخصصي شركت مي‌كنند .
3-مديران: طرح آموزش دوره تخصصي ( براي مديران مدارس ، مديران مياني و مديران ارشد ) در دست تهيه است . اين طرح كه محتواي آن با استفاده از استانداردهاي فني بين‌المللي " ISTE" در سال 1382 تدوين مي‌شود ، در سال 1383 اجرا خواهد شد.
4- مسئولان فناوري مدرسه: از آنجا كه در هر مدرسه اي يك سايت رايانه اي ايجاد مي‌شود ، نگهداري و پشتيباني اين سايت ( از جهت سخت افزاري و نرم افزاري ) نيازمند يك فرد متخصص از بين كاركنان مدرسه است. دوره تخصصي شبكه و نگهداري سايت در مورد مسئولان فناوري مدرسه تدارك ديده شده ، و در مدارسي كه به رايانه مجهز شده‌اند ، به مرحله اجرا درآمده است.
در جدولهاي 4 و 5 مشخصات طرحهاي "فاوا" در زمينه آموزش و توسعه حرفه‌اي نيروي انساني آمده است.

محتوا: ( برنامه تهيه و ارايه محتوا در محيط ديجيتال )
يكي از برنامه هاي اصلي وزارت آموزش و پرورش در سال 1382 ، ايجاد نهضتي براي توليد و ارايه محتوا در محيط شبكه است ، به طوري كه بتواند نيازهاي مخاطبان مختلف (دانش‌آموزان ، معلمان ، مديران و والدين ) را از نظر اطلاعاتي ( Information- based) و خدماتي(Service-based) برآورده سازد. سه هدف برنامه تهيه محتوا عبارت است از : اطلاع رساني ، خدمات رساني و تهيه منابع درسي و كمك آموزشي . در بخش محتوا سه شاخه زير پيشبيني شده است:
1. تهيه و توليد نرم افزارهاي آموزشي دروس فني؛
2. ايجاد پايگاههاي اطلاع رساني و خدمات رساني مدارس ؛
3. نشر الكترونيكي.
يك دوره آموزش30 ساعته براي طراحي وبگاه در مدارس تدوين شده و هم اكنون بسياري ازمدارس ، حتي در مناطق دور افتاده كشور ، براي خود وبگاه طراحي و راه‌اندازي كرده اند و اطلاعات جالبي را در آن قرار داده اند.
در زمينه نشر الكترونيكي تا كنون براي توليد محتواي 20 درس قرار داد بسته شده است. طراحي خط توليدكتاب الكترونيكي ( e-book) در سال 1381 به پايان رسيد و به زودي براي هر كتاب درسي در مقاطع مختلف يك نسخه الكترونيكي ( يا وب سايت) نيز آماده خواهد شد. در همين شاخه ، به ارايه كليپ‌هاي (Clip) صوتي و ويديوئي و نقاشي متحرك (animation) نيز پرداخته مي‌شود . برآورد اعتبار مورد نياز براي پنج عنوان كتاب درسي در سال 1382 ، حدود 2500 ميليون ريال است كه سهم "تكفا" در آن 1500 ميليون ريال و سهم مشاركت وزارت آموزش و پرورش 1000 ميليون ريال پيش‌بيني مي‌شود .
"خدمات رساني " نيز شاخه ديگري از توليد محتوا است. اين شاخه در واقع به استفاده از مزيتها و امكانات دولت الكترونيكي ( e- Government) مي‌پردازد، وبسياري از خدماتي را كه نيازمند حضور مخاطبان مختلف (و رفت و آمدهاي مكرر) است ، به صورت الكترونيكي عرضه مي‌كند، از جمله خدمات مربوط به ثبت نام دانش‌آموزان، خريدكتابهاي درسي، نقل و انتقال معلمان ، دريافت اطلاعات حقوقي و مزايا ، پيگيري ركود يا پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان از جانب والدين ، و ...؛
دربخش محتوا، مي‌بايدبه"طرح ايجادوتوسعه سرويسهاي شبكه ملي مدارس( National School Network) اشاره كنيم.هدف اصلي از راه‌اندازي "شبكه مدرسه" (Schoolnet) در هر نظام آموزشي ، ارايه اطلاعات و خدماتي است كه مخاطبان آموزش و پرورش در شبكه دسترسي خود به دنبال آن هستند. شبكه ملي مدارس (رشد) داراي لايه هاي مدرسه ، منطقه ، استان ، مراكز "ديتا" (Data) و پايتخت است. اتصال مدارس و مناطق به اين شبكه به صورت مرحله‌اي در حال اجراست. در شبكه ملي مدارس، ايجاد درگاه يا پرتال‌هاي (Portal) مختلفي براي معلمان ، مديران و والدين دانش‌آموزان در نظر گرفته شده است .
در پرتال معلمان، آنان در گروهها و انجمنهاي تخصصي خود به تبادل انديشه هاو تجربه هاي خود در رشته مورد تدريس خود مي‌پردازند . در اين پرتال ، بخشهايي از قبيل گفت و گو (Chat) ، و تريبون آزاد ( Forum) در نظر گرفته شده است
پرتال مديران به تبادل انديشه ها و تجربه هاي مديريتي در سطوح مدير مدرسه، مديران مياني و مديران ارشد اختصاص دارد.
مقدمات ايجاد پرتال والدين به پايان رسيده و در سال 1383 به روي شبكه مي‌رود .
در جدولهاي 6 و 7 به جزئيات برخي از برنامه هاي توليد محتوا و مراحل اجرايي آنها اشاره شده است .

شبكه و سخت افزار
تحقق همه برنامه هايي كه تا حال برشمرديم ، نيازمند شبكه و سخت افزارهاي مناسب است . در اين زمينه چهار شاخه پيشبيني شده است:
1. تجهيز مدارس به آزمايشگاه رايانه يا سايت رايانه‌اي ]كه به صورت شبكه محلي (LAN) به يكديگر متصل هستند.[
2. اتصال به شبكه مدارس؛
3. امنيت شبكه ؛
4. مديريت شبكه؛
اين بخش پرهزينه ترين بخش برنامه است.
مقدمات تجهيز مدارس به آزمايشگاه رايانه از سال 1380 آغاز شد، و چون ايجاد كارگاهها يا آزمايشگاههاي آموزش رايانه در همه مدارس و همه مقاطع تحصيلي به يكباره ممكن نبود ، مقرر شد كه در گام اول دبيرستانهاي كشور تجهيز شوند. اين كار با دورانديشي و از طريق صرفه جويي در اعتبارات ارزي مربوط به خريد كاغذ براي كتابهاي درسي شروع شد، و پس از انتخاب شركتهاي پيمانكار و كارگزار و برگزاري مناقصه بين المللي ، سرانجام به استقرار آزمايشگاههاي رايانه در مدارس متوسطه اقدام شد . در سال 1381 ، 50 درصد از واحدهاي آموزشي به آزمايشگاه رايانه مجهز شدند كه شامل يك "رايانه كارساز " (server) ، و پنج "رايانه كاربر " (client ياstation) مي‌شود. در ادامه اين طرح 8000 دبيرستان و هنرستان باقي مانده در دوره متوسطه نظري، فني – حرفه اي و كار و دانش به آزمايشگاه رايانه مجهز مي‌شوند. براي هر كدام از اين آزمايشگاهها يك چاپگر (printer) ، يك "پويشگر" (scanner) و شبكه محلي (Local Area Network= LAN) در نظر گرفته شده است.
مرحله بعدي در توسعه سخت افزاري، طرح اتصال 13200 دبيرستان به شبكه ملي مدارس كشور است. پس ازطراحي طرح يا نقشه كلي(Plan) شبكه ملي مدارس در سطوح "مراكز ديتا" (Data center) ، سازمانهاي آموزش و پرورش استانها يا ستادها headquarters)) متمركزكننده ها(concentrators) و مناطق مدارس ، اجراي مرحله اول اين برنامه در 1200 دبيرستان از شش استان كشور پايان يافت . در نظر است كه براي اتمام طرح در كل دوره متوسطه، 12000 دبيرستان باقي مانده نيز به "شبكه ملي مدارس كشور" متصل شوند .
در مرحله اول اتصال به شبكه مدارس، پنج شهر در نظر گرفته شده است . دانشگاه صنعتي شريف ، شركت مخابرات و بخش خصوصي به عنوان مجري و ناظر در اين زمينه به وزارت آموزش و پرورش ياري مي‌رسانند . براي حفظ امنيت شبكه از پيمانكاران خارجي نيز استفاده مي‌شود.
در جدولهاي 8 و 9 به مشخصات و جزئيات طرحهاي مربوط به شبكه و سخت افزار اشاره شده است.

پژوهش و توسعه
هدف اصلي اين برنامه جلوگيري از راكد ماندن فعاليتها و حفظ ماهيت پويايي فناوري اطلاعات است تا ديدگاهها و عمليات همواره در خط مقدم فناوري روز جهان باقي بماند و "چشم هوشمند " فاوا باشد . وزارت آموزش و پرورش از سه سال پيش به دو رشته "مطالعات تطبيقي " و "مطالعات تحليلي" پرداخت تا از عملكرد كشورهاي پيشرو در توسعه فناوري اطلاعات در زمينه آموزش و پرورش آگاه شود. اين مطالعات از جمله شامل موارد زير بود:
- بررسي رويكرد كشورهاي مختلف ( 15 كشور) نسبت به كاربري فناوري اطلاعات در آموزش ؛
- ديدار از پروژه هاي پيش برنده كشورها در اين زمينه (5 كشور ) ؛
- دعوت از كارشناسان خارجي براي استفاده از تجربيات آنان.
در زمينه "مطالعات تحليلي" ، گروهي از پژوهشگران و استادان دانشگاهها و متخصصان داخلي مامور بررسي وضعيت آموزش كشور و نحوه " مهندسي مجدد " آن با رويكرد به توسعه فناوري اطلاعات شدند. با بهره گيري از مجموعه اين مطالعات "سند راهبردي " (استراتژيك ) توسعه فناوري اطلاعات در آموزش و پرورش ايران تدوين شد.
اين پژوهشها همچنان ادامه دارد و از جمله توسعه فناوريهاي نو ، تاسيس پروژه هاي نمونه (pilot) و برگزاري كارگاههاي آموزشي بين المللي را در بر مي‌گيرد.

اتوبوس اينترنتي براي روستا
يكي از پروژه‌هاي جالب در زمينه پژوهش و توسعه "اتوبوس اينترنتي و مركز IT در روستاها " است . در اين پروژه – كه تا حدودي از كشور مالزي اقتباس شده – اتوبوسهايي را به رايانه مجهز مي‌كنند و به روستاها مي‌فرستند. هر اتوبوس چند روز در روستا توقف مي‌كند و در اين مدت دانش‌آموزان و نوجوانان امكان مي‌يابند كه به ياري مربيان با فناوري اطلاعات آشنا بشوند ، براي خودشان "وب سايت" طراحي كنند و. ... در سال 1382 ، قرار است اين تجربه در چهار روستاي كشور انجام پذيرد. تا سال 1388 ، تعداد اين اتوبوسها به 1014 خواهد رسيد .

مدرسه هوشمند (smart school)
مدرسه هوشمند در واقع مرحله برتري در كاربري فناوري اطلاعات در نظام آموزش كشور است . مدرسه هوشمند ، مدرسه اي است كه مديريت و كنترل آن مبتني بر فناوري شبكه و رايانه است و محتواي بيشتر درسهاي آن الكترونيكي است ، و نظام ارزشيابي و نظارت آن نيز هوشمند ( الكترونيكي) است.
مدرسه هوشمند "دانش‌آموز– محور " است و در آن معلم نقش هدايتگر را دارد . دانش‌آموز بر منابع موجود در مدرسه يا شبكه هاي اطلاع رساني بيروني نيز دسترسي دارد و در استفاده از منابع براي درسهاي خود آزاد است. او از دو نوع محتوا استفاده مي‌كند : محتواي الكترونيكي – و محتوايي كه معلم توليد مي‌كند. ارتباط والدين با اين مدرسه "بر خط" (online) است، و از طريق اتصال به وسيله تلفيق كننده يا »مودم« (modem) به رايانه مركزي مدرسه ، اين امكان را دارند كه با مدير يا معلمان مدرسه ارتباط پيدا كنند و از وضعيت تحصيلي فرزند خود آگاه شوند . بانك اطلاعاتي مدرسه بايد با استانداردهاي روز جهان مطابقت داشته باشد. كتابخانه اين مدرسه ، يك كتابخانه الكترونيكي است و دانش‌آموزمي‌تواند به صورت "برخط" (online) از آن استفاده كند. محيطهاي گفت و گو ، بحث و پرسش و پاسخ به صورت همزمان و ناهمزمان در اين مدرسه فعال است. طبق برنامه تعداد مدارس هوشمند در سال 1388 به 6000 واحد خواهد رسيد.





از آنچه گفتيم ، به طور منطقي مي‌توان بدين نتيجه رسيد كه در صورت موفقيت برنامه هاي در حال اجرا ، و نيز اجراي بموقع برنامه هاي طراحي و پيش‌بيني شده تا سال 1388 ، نه تنها در مدارس ايران ، بلكه در جامعه ايراني با تحوّلي تاريخي رو در رو خواهيم شد. دانش‌آموزان و نوجوانان – كه موتور محركة جامعه هستند – از طريق آشنايي با فناوري اطلاعات، اين فناوري را با همه پيامدهاي آن به درون خانواده‌ها خواهندبرد. پيشبيني اين پيامدهاي مثبت از هم اكنون بسيار دشوار است ، اما شكي نيست كه ما با جامعه‌اي نو و مسايل نو رو به رو خواهيم شد. بجاست كه براي وزارت آموزش و پرورش ، در انجام رسالتي كه بر عهده گرفته است، آرزوي موفقيت كنيم، و مهمتر از اين ، به ياري آن بشتابيم، زيرا جامعه اطلاعاتي تنها به ياري همه نهادها و سازمانها و همه مردم پديد مي‌آيد. 

براي كسب اطلاعات بيشتر اينجا را كليك كنيد.

* بخشي از اين گزارش حاصل گفت و گويي است با آقاي «ابراهيم طلايي» ، مشاور معاون وزير و مدير طرح «توسعه فناوري اطلاعات در وزارت آموزش و پرورش ». در تهيه گزارش بسياري از مستندات مكتوب طرح «فاوا» و نشريات و كتابهايي چند مورد استفاده قرار گرفته است . از ياريهاي صميمانه آقاي «محمد وحيدي » -مسئول گروه ارتباطات و هماهنگي طرح «فاوا» - در فراهم آمدن اين گزارش نيز سپاسگزاريم.

طرح فاوا چیست ؟

فاوا: راهگشاي مدرسه فردا در ايران

جمهوري اسلامي‌ايران مصمم است كه به «جامعه اطلاعاتي » بپيوندد ، يعني جامعه اي كه در آن همگان مي‌توانند در همة اوقات و همه جا ، به منابع اطلاعاتي و ارتباطي ، با شرايط مساوي ، دسترسي داشته باشند. لازمه اين كار توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات ( ICT) در همه ابعاد است . اين فناوري نو ، با رشد و گسترش شتاب آلود خود ، از هم اكنون تمام جنبه‏هاي زندگي مردم در سراسر جهان را دستخوش تغيير و تحول ساخته است : از روشهاي زندگي و زيستن تا شيوه‏هاي كار كردن و آموزش ديدن . در جامعة اطلاعاتي همة فعاليتها ، از جمله فعاليتهاي دولتي ، تجاري و آموزشي به صورت الكترونيكي درمي‏آيد؛ فرايندهاي اجتماعي نوسازي مي‌شود؛ و از اين رهگذر جامعه به صورتي بنيادي متحول مي‌گردد. جريان فزاينده رشد توسعه اطلاعات و ارتباطات و محصولات و كاربردهاي گوناگون آن ، فرصتهاي زيادي را براي كشورهاي جهان پديد آورده ، و البته فاصله جديدي را ميان كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه به وجود آورده است : فاصله ديجيتالي . اگر اين شكاف و فاصله هر چه زودتر پُر نشود ، آن گاه وارد دوران جديدي از واپس ماندگي خواهيم شد كه حتي تصور پيامدهاي آن مايه هراس است . موقعيت و وضعيت كنوني چنان حساس است كه بالاترين مقام مسئول كشور در طرح «توسعه و كاربري فناوري اطلاعات و ارتباطات » ( تكفا) درباره‌آن مي‏گويد :
«در اين بحران اگر لحظه اي چشمها را ببنديم ، ديگر هرگز باز نخواهيم كرد . مجسمه هاي يخزده‏اي خواهيم بود از جهل: جهل در مقابل دانشي كه ديگران مدتهاست در حال فراگيري آنند؛ وما در سرماي اين جهل حتي قدرت بيانِ دردهايمان را هم نخواهيم داشت . »
درعصر اطلاعات ، دانايي رمز بقاست . در جامعه اطلاعاتي يكايك افراد جامعه مي‌بايد به دانش روز مجهز باشند. دراين زمينه ، همه بخشهاي جامعه اطلاعاتي، يعني دولت، بخش خصوصي ، جامعة مدني ، رسانه ها ، و .... وظايفي دارند. دانش آموختني است ، پس نهادهاي آموزشي سنگين‏ترين بار را بر عهده مي‌گيرند.
وزارت آموزش و پرورش جمهوري اسلامي‌ايران ، به پيروي از سياستهاي كلان، كشور مصمم است كه نظام آموزشي ايران را با امكانات و اقتضاهاي عصر اطلاعات سازگار سازد و به توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات در همة اركان اين نهاد بسيار گسترده بپردازد. اين براستي يك رسالت تاريخي است ، و اگر وزارت آموزش و پرورش بتواند در اين عرصه موفق شود ، آن گاه مي‌توان گفت كه بعد از تبديل نظام آموزش مكتبخانه اي به نظام مدرسه‏اي كنوني، بزرگترين تحول در نظام آموزشي ايران رخ خواهد داد : تحوّلي كه در همه نهادهاي ديگر جامعه نيز مؤثر خواهد بود. مقدمات اين كار سترگ در وزارت آموزش و پرورش فراهم آمده و بسياري از برنامه ها و طرحهاي پيشبيني شده نيز وارد مرحله اجرايي شده است.
گزارش حاضر چكيده اي است از اقداماتي كه در چارچوب طرح «توسعه و به كارگيري فناوري اطلاعات در وزارت آموزش و پرورش» (فاوا ) انجام گرفته، يا براي انجام آنها در آينده برنامه ريزي شده است . 

راه دراز و دشوار آينده
دوسه سالي بيشتر نيست كه «توسعه و كاربري فناوري اطلاعات و ارتباطات »، به مثابه يكي از سياستهاي كلان كشور در راه رسيدن به توسعة پايدار و همه جانبه ، مورد توجه بالاترين مقامات مسئول قرار گرفته است . همين توجه وحساسيت در باره ICT آ‎غاز اميد بخشي است . در همين مدت كوتاه نيز در نهادها و سازمانهاي مختلف كارهاي مثبتي انجام گرفته است. اما براستي ايران ، در قياس با كشورهاي ديگر ، از نظر استفاده از فناوري اطلاعات و به كار گيري آن ، چه مقامي‌دارد؟ براساس نخستين رده بندي جهاني كه از طرف « اتحاديه جهاني مخابرات » ( ITU) انجام گرفته ، ايران در ميان 178 كشور جهان ، در رده 87 قرار گرفته است .
]برترين كشورها سوئد ، دانمارك و ايسلند هستند . در ميان 10 كشور برتر نيز، سه سرزمين آسيايي كرة جنوبي ، هنگ كنگ و تايوان قرار دارند. كشورهايي مثل اردن ، بحرين و بوسني وضعي بهتر از ايران دارند.[
نتايج اين رده بندي جهاني – كه خبر آن روز هفتم آذر ماه 1382 اعلام شد – براي ما ايرانيان چندان خوشايند نيست، و نشان مي‌دهد كه براي رسيدن به معيارهاي جهاني در زمينه استفاده از فناوري اطلاعات ، چه راه طولاني و دشواري در پيش داريم.
در اين راه دشوار و دراز ، دشوارترين وظيفه بر عهده وزارت آموزش و پرورش است ، زيرا استفاده از هر فن و دانشي- از جمله فناوري اطلاعات- مستلزم آموزش است ، و در عرصه آموزش، هيچ نهاد ديگري صالحتراز وزارت آموزش و پرورش نيست. همه متخصصان آموزش نيز معتقدند كه شيوه هاي استفاده از فناوري اطلاعات را ، حتي تا پيش از دوران دبستان مي‏بايد به كودكان بياموزيم تا بتوانند « شهروند هزارة سوم » باشند .

آرمانها ، هدفها و چشم انداز بلند مدت
همه فعاليتهاي مربوط به طرح «فاوا » تحت هدايت و نظارت «شوراي رهبري توسعه فناوري اطلاعات در آموزش و پرورش » انجام مي‌گيرد. در رأس اين شورا وزير آموزش و پرورش قرار دارد. اين وزارتخانه از اوايل سال 1381 ، كار تدوين « برنامة راهبردي توسعه و به كارگيري فناوري اطلاعات در آموزش و پرورش » را آغاز كرد، و اين برنامه در شهريور ماه 1382 آماده شد. ] البته وزارت آموزش و پرورش به كار گيري فناوريهاي نو را – از جمله در قلمرو نظام مديريت اطلاعات – حتي از دوازده سال پيش آغاز كرده بود. در قلمرو آموزش نيز براي استفاده از فناوري اطلاعات اقدامات عملي‌متعددي انجام شده بود ، و به تأييد همة دست اندركاران طرح «تكفا» وزارت آموزش و پرورش در اين زمينه نسبت به نهادها و سازمانهاي ديگر ، چند گامي‌جلوتر است. [
در برنامه راهبردي يا «سند استراتژيك فاوا» كه بعد از پژوهشها و مطالعات تطبيقي و تحليلي بسيار تدوين شده، به سه مقوله مهم پرداخته شده است :

1. چشم انداز بلند مدت ( يا : ديدگاه آرماني)
آرمان اصلي فراهم آوردن محيط «ياد دهي - ياد گيري » مبتني بر فناوري اطلاعات در جامعه و در نظام آموزش و پرورش است ، به طوري كه در اين محيط ، همه افراد لازم التعليم ، با پرورش خلاقيت و تفكر نقادانه ، توانايي كسب دانش و مهارتهاي مورد نياز براي رسيدن به آرمانهاي شخصي و تحقق هدفهاي آموزش و پرورش را داشته باشد، و در جامعة مبتني بر دانش و اطلاعات فعالانه مشاركت كنند.
آشكارا پيداست كه اين ديدگاه آرماني ، رويكردي جديد به مفهوم آموزش و پرورش دارد. شايد نخستين بار است كه در سندي راهبردي ، از ضرورت پرورش «تفكّر نقادانه» ضرورت كسب دانش و مهارت براي نيل به «آرمانهاي شخصي » ، و ضرورت «مشاركت فعّال » در جامعه مبتني بر دانش و اطلاعات ، سخن مي‌رود. اينها همه انديشه هاي نوي است كه نظام آموزش و پرورش مرسوم ما با آنها بيگانه بوده است.
2. مأموريتها
مأموريت اصلي طرح «فاوا» عبارت است از «تحول نظام آموزش و پرورش با استفاده از فناوري اطلاعات». هدف اين تحول چيست؟ هدف تحقق شعار «سازمانِ ياد گيرنده – دانش‌آموزپژوهنده» است.
مأموريت آموزش و پرورش تربيت دانش‌آموزان براي ورود به عصر اطلاعات است، و اصلي ترين ويژگي نيروي انساني در اين دوران جديد «پژوهندگي» است . ( مفهومي‌كه با نظام آموزشي مرسوم ما اصلا جور درنمي‌آيد . ) «دانش‌آموزپژوهنده» انساني است خلاق كه مهارت لازم در آموختن ، درست انديشيدن ، و به كار گيري منابع براي پويش هدف را كسب كرده است .امروزه شعار تعليم و تربيت چنين است: « آموختن را بايد آموخت».
از سوي ديگر، سازماني كه قرار است «پژوهندگي » را به دانش‌آموزان ياد بدهد ، خود بايد «يادگيرنده» باشد . در واقع ، يادگيري وجه مشترك سازمان و دانش‌آموزاست .

3. هدفهاي كلّي
براي دستيابي به ديدگاه آرماني، و نيز براي اجراي مأموريتهاي ياد شده، چهار هدف كلّي زير در نظر گرفته شده است. (نيل به اين هدفها با استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات ميسر است.)


● ارتقاي كيفيت ياد گيري – ياددهي
براي رسيدن بدين منظور، دانش‌آموزمحورِ آموزش قرار مي‌گيرد؛ هدف آموزش پاسخگويي به نيازهاي عصر دانش و اطلاعات است؛ تواناييهاي فردي دانش‌آموزمي‏بايد به شيوه‏اي شناسايي و هدايت شوند كه او بتواند بدين نيازها پاسخ بدهد. برنامه هاي درسي مي‌بايد طوري بازنگري شوند كه دانش‌آموزبتواند امكان وسيع انتخاب شخصي در زمينه رشته و گرايش تحصيلي و موضوعات درسي را داشته باشد. پژوهشهاي دانش‏آموزي به ياري فناوريهاي اطلاعات نيز بايد مورد توجه و تشويق قرار گيرد.

● برقراري نظام منسجم ارايه خدمات آموزشي
هدف دوم برقراري «نظام منسجم ، هماهنگ و جامع » براي اراية خدمات آموزشي است. اين خدمات ، از يك سو مي‏بايد با «نيازهاي جامعه » متناسب باشند، و از سوي ديگر ، با «استعدادها و علاقه دانش آموز»؛ و نير خدمات آموزشي ، مي‌بايد در هر زمان و هر مكان كه دانش‌آموزطلب مي‌كند ، در اختيار او قرار گيرد.
شايد براي نخستين بار است كه با اين صراحت بر ضرورت سازگار كردن نظام آموزشي با »نيازهاي جامعه« تاكيد مي شود؛ و نيز خدمات آموزشي در ارتباط با «استعداد و علاقه شخصي دانش‌آموز» تعريف مي‌گردد. هر دو مقوله در نظام آموزشي مرسوم ما مفاهيمي‌بيگانه اند . نظام آموزش سنتي ما، بنا بر تجربه ، نه به استعداد و علاقه شخصي دانش‏آموزان توجهي دارد، و نه به نيازهاي واقعي جامعه . پس تحقق اين دو اصل ، خود مي‌تواند آغاز تحول بزرگي باشد. توصيه شده است كه براي ارتقاي كيفيت يادگيري – ياد دهي، مشاركت فعال معلمان در تصميم‏گيريها و تهيه محتواي درسها جلب شود، و اين خود مستلزم اصلاح شيوه هاي مديريت است. همچنين توصيه شده است كه به توانمند سازي معلمان در نقاط دور افتاده كشور ، براي ايجاد نو‏آوري و ابتكار ، توجه ويژه‏اي مبذول گردد.

● تقويت برابري در دستيابي به آموزش
يكي از خصوصيات فناوري اطلاعات اين است كه مي‌تواند امكانات برابر را براي كسب اطلاعات – از جمله‏ در زمينة ‌آموزش – در اختيار همگان قرار دهد. مثلا دورترين روستاهاي كشور مي‌توانند با استفاده از فناوري اطلاعات واپس‏ماندگي تاريخي خود را جبران كنند. مسأله توسعه فناوري اطلاعات در روستاها هم اكنون در سطح كلان تصميم گيريهاي دولت مورد بحث قرار گرفته است. در سند راهبردي‌ «فاوا» پيشنهاد شده است كه مدرسة روستايي نقش محوري داشته باشد، يعني امكانات رايانه‏اي و پايگاه و شبكة اينترنتي مدرسة روستا ، به كمك دانش‌آموزان و معلمان مدرسه، چنان طراحي و برقرار بشود كه بتواند به مثابة يك پايگاه اطلاعاتي در مورد جمعيت، بهداشت ، جغرافيا،آموزش ، اقتصاد ، معرفي مشاهير فرهنگي و تاريخي ، اعلام تغييرات جوي ، معرفي مقوله هاي فرهنگي ، سنت و آداب بومي‌، زبان و گويش محلي به كار گرفته شود. همچنين پايگاه اينترنتي روستا مي‌تواند دريچه اي باشد براي اراية نيازها ، درخواستها و اعلامِ اولويتهاي روستا.
در زمينة تقويت برابري در آموزش ، در سازمان نهضت سواد آموزي نيز، با استفاده از نرم افزارهاي آموزشي وزارت آموزش و پرورش – كه بر فناوري اطلاعات مبتني است – تجديد نظر مي‌شود. هدف اصلي اجراي برنامه هاي «آموزش مستمّر و مادام العمر ، اراية «آموزشهاي ضمن خدمت » در زمينة فناوري اطلاعات و ارتباطات ، و نيز آموزشهاي مناسب براي اوقات فراغت و دوران بازنشستگي و كهنسالي است . البته وزارتخانه‏هاي ديگر نيز در اين زمينه ها بايد همكاري كنند .
فناوري اطلاعات مي‌تواند در رفع نيازهاي آموزشي »گروههاي خاص« ( مثل ناشنوايان و نابينايان و معلولان جسمي‌و ...) نيز بسيار موثر باشد ، و دسترسي برابر به امكانات آموزشي را براي اين گروهها آسانتر سازد . به طور كلي هدف اين است كه به ياري فناوري اطلاعات، از محدوديتهاي ناشي از جنسيت ، نژاد ، قوميت ، موقعيت اجتماعي – اقتصادي، و معلوليت‌هاي جسمي‌و ذهني دانش‌آموزان در فرايند ياد دهي - يادگيري ، كاسته شود.
● بهبود نظام مديريت
چهارمين هدف طرح " فاوا" بهبود نظام مديريت و اطلاع رساني و ارتقاي سطح بهره‌وري و اثر بخشي منابع (مادي ، مالي و انساني ) است . در اين زمينه برخود كارسازي (Automation) امور اداري و اجرايي تأكيد مي‌شود كه خوشبختانه دست كم از سيزده سال پيش در وزارت آموزش و پرورش آغاز شده و به مرحله نهايي رسيده است . هدف اصلي در بهبود نظام مديريت "نظارت متمركز و اجراي غير متمركز در آموزش و پرورش " است. اين وزارتخانه مي‌كوشد يك شبكه ارتباطي كم هزينه و با سرعت و كارايي زياد ايجاد كند كه به آساني و با ايمني در دسترس دانش‌آموزان، خانواده ها، همه علاقه‌مندان آموزش مستمر و مداوم ، معلمان ، مديران ، و تمامي‌مدارس و ادارات آموزش و پرورش قرار گيرد.

مخاطبان : چه كساني و چگونه از " فاوا" بهره مي‌گيرند؟
توسعه فناوري اطلاعات در وزارت آموزش و پرورش بويژه از اين جهت اهميت استثنايي دارد كه تعداد مخاطبان در اين وزارتخانه بيشتر از همه نهادها و سازمانهاي ديگر است . اين مخاطبان عبارت اند از : دانش‌آموزان ، معلمان ، مديران مدرسه ها و معاونان آنان و مشاوران ، و ساير كاركنان رسمي‌و پيماني كه در خدمت نظام آموزش و پرورش كشور هستند. بر اينها مي‌بايد واحدهاي ستادي، سازمانهاي استانها و ادارات آموزش و پرورش منطقه را نيز بيفزاييم ( هم اكنون 29 سازمان آموزش و پرورش و 700 منطقة آموزش و پرورش در سراسر كشور داريم . ) والدين دانش‌آموزان نيز جزو مخاطبان هستند ، و نيز داوطلبان آموزشهاي عمومي‌بزرگسالان و آموزشهاي مستمر.

فناوري اطلاعات و دانش‌آموزان
نخست به آمار دانش‌آموزان بپردازيم كه پرجمعيت‌ترين گروه مخاطبان برنامه هاي فناوري اطلاعات در آموزش و پرورش هستند. جدول 1 تعداد تقريبي دانش آموزان كشور تا سال 1390 را نشان مي‌دهد.

اين جدول نشان مي‌دهد كه تعداد كل دانش‌آموزان كشور در سال 1380 جمعاً 17607000 نفر بوده كه در سال 1390 به 15008000 نفر خواهد رسيد .


برنامه هاي فناوري اطلاعات در زمينه هاي زير در خدمت دانش‌آموزان قرار مي‌گيرد:
● يادگيري مهارتهاي به كارگيري فناوري اطلاعات در زندگي تحصيلي، اجتماعي و شخصي؛
● بهره گيري از فناوري اطلاعات در كلاس درس؛
● بهره گيري از فناوري اطلاعات براي انجام تكاليف درسي در خانه؛
● استفاده از پست الكترونيكي (e-mail) براي ارتباط با معلم ، مدرسه ، همكلاسيها ، و ...
● كسب اطلاع از وضعيت تحصيلي خود و تقويم آموزشي مدرسه ، ثبت نام و انتخاب واحدهاي درسي ، انجام كارهاي اداري ، و ...
● بهره گيري از فناوري اطلاعات براي خود آموزي ، كسب اطلاعات و انجام پژوهش ، و ...؛
فناوري اطلاعات و معلمان ، كاركنان و ...
كاركنان رسمي‌و پيماني آموزش و پرورش ( معلمان، مديران، و ...) عوامل اصلي در طراحي و به كار گيري فناوري اطلاعات در فرايند ياد دهي – ياد گيري و امور جاري آموزشي و اداري به شمار مي‌آيند . جدول 2 وضعيت كاركنان آموزش و پرورش ( بر حسب سمت ) در سال تحصيلي 1380 – 1381 را نشان مي‌دهد.

اين جدول نشان مي‌دهد كه تعداد كل كاركنان آموزش و پرورش ( در بخش آموزشي ) در سال 1381 جمعا 247/994 نفر بوده است. پيشبيني ها نشان مي‌دهد كه در سال 1390 تعداد كل كاركنان وزارت آموزش و پرورش در حد يك ميليون نفر خواهد بود ، شامل 600 هزار معلم ، 200 هزار نفر در سمتهاي مديريت مدرسه و مشابه آن ، و 200 هزار نفر در سمتهاي مديريتي ، كارشناسي ، كارمندي ، و ....
برنامه هاي فناوري اطلاعات در زمينه هاي زير در خدمت اين گروه قرار مي‌گيرد :
● فراگيري مهارتهاي به كار گيري اطلاعات در تدريس ، زندگي حرفه اي ، اجتماعي و خصوصي ، در سه سطح مقدماتي ، مياني و عالي ؛
● استفاده از امكانات فناوري اطلاعات در ارايه درسها ، ارتباط با دانش‌آموزان و اولياي آنان به منظور بررسي وظايف و تكاليف محوّل شده ؛
● ارتباط با تشكيلات و سازمان آموزش و پرورش براي تبادل اطلاعات در زمينه هاي برنامه‌درسي، امور اداري و آموزشي، دريافت خدمات اداري، رفاهي، بازرگاني، و ....
● بهره گيري از فناوري اطلاعات براي خود آموزي، كسب اطلاعات و انجام پژوهش و ...؛
نقل از مرکز پژوهشهاي ارتباطات

یکشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۸۲
فرج الله صبا    
توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش جمهوري اسلامي‌ايران ادامه دارد.........

معرفی کتابهای مدیریتی(نقل از )sharghnewspaper

مدت ها است اين پرسش را از خود مى كنيم كه آيا مدرسه هاى ما توانايى آموزش نسل جديد به عنوان صاحبان فرداى جامعه و پرورش همه جانبه آنها به عنوان انسان هاى بالغ آينده را دارند؟ ايجاد چنين مدرسه هايى برعهده كيست و اصلاً تصميم گيرى در مورد آن با كيست؟ در ايران ظاهراً هميشه مسئولان به جاى همه تصميم مى گيرند و كارى را كه درست مى دانند انجام مى دهند. در اين تصميم گيرى چقدر به تجربه عينى خود دانش آموزان توجه مى شود؟ مگرنه اين است كه مدرسه بايد جايى باشد كه دانش آموز از آن رضايت داشته باشد. چه كسى بهتر از خود او مى تواند نواقص، محاسن و كاستى ها را تشخيص دهد؟كتاب «مدارس فردا» پژوهشى است كه تلاش دارد ويژگى هاى مدرسه اى آرمانى براى آينده را بيابد. عده اى از دانش آموزان انگليسى انتخاب شده اند و از آنها درباره مسائل مختلف آموزش و مدرسه پرسش شده است، مسائلى چون مواد درسى، زمينه هاى چندفرهنگى، قلدرى در مدرسه، لباس يك شكل، مدرسه خصوصى، تحصيلات تكميلى و... در كنار آنها با كارشناسان و متوليان امر، از جمله وزير آموزش و پرورش و عضو پارلمان انگلستان گفت وگو شده و نظر ايشان در مورد اين مسائل بررسى شده است. در بخش ديگر كتاب همين پرسش ها با عده اى از دانش آموزان دانماركى، به عنوان كشورى كه از سطح بالاترى از آموزش برخوردار است، درميان گذاشته شده و خواننده مى تواند پاسخ هاى اين دو گروه را با هم مقايسه و نتيجه گيرى كند؛ گرچه خود كتاب هم بخشى به عنوان نتيجه گيرى دارد. با وزير آموزش و پرورش دانمارك هم گفت وگو شده است.«مدارس فردا» براى هركس كه دستى در آموزش و پرورش دارد مهم است تا بداند ما كجاييم و فاصله مان با نظام هاى آموزشى پيشرفته چقدر است؛ و نيز از آنجا كه بيشتر مسائل آموزشى همه جا مثل هم است، اين كتاب تجربياتى گران بها براى مواجهه با اين مسائل در اختيارمان مى گذارد. هر مدير مدرسه اى ناگزير با اين مسائل دست به گريبان است و «مدارس فردا» حداقل او را در درك پيچيدگى هاى اين مسائل يارى مى رساند. كتاب فوق را دفتر پژوهش هاى فرهنگى منتشر كرده و با قيمت ۲۸۰۰ تومان روانه بازار شده است.

جملات کوتاه

آنچه در ملكوت مقدر نشده باشد، در هيچ كجا رخ نخواهد داد.

 ايماني كه دل و جراًت نياورد ايمان نيست.
  هيچگاه زير پايت را نگاه نكن، در غير اينصورت نمي جهي!
 
       پيش از سحر تاريك است . اما تا كنون نشده كه آفتاب طلوع نكند، پس به سحر اعتماد كنيد.
 
كسي كه به قوهً تخيل خود آموخته باشد كه تنها نيكي را تصوير كند و ببيند، خواهد توانست به همه مرادهاي بحق دلش  خواه سلامت وخواه ثروت و خواه محبت و خواه دوستي و خواه بيان كامل نفس ، و يا هر آرمان بزرگ ديگربرسد.

هر گاه شادي مي کنيد،به ژرفاي دل خود بنگريد تا ببينيد که سر چشمه ي شادي به جز سر چشمه ي اندوه نيست.
و نيز هر گاه اندوهناکيد باز در دل خود بنگريد تا ببينيد که گريه ي شما از براي آن چيزي است که مايه ي شادي شما بوده است.
هر وقت شاد هستي آرام بخند، كه غم بيدار نشود..و هر وقت غمگيني آرام گريه كن تا شادي نا اميد نشود..